Category: Greek

Για τον περιορισμό της κυκλοφορίας στο κέντρο της Αθήνας, το κράτος επέλεξε τα μονά-ζυγά. Μια ημέρα κυκλοφορούν τα αυτοκίνητα με μονό αριθμό κυκλοφορίας και την επόμενη εκείνα με ζυγό.

Υποτίθεται ότι έτσι θα μειώνονταν τα αυτοκίνητα στους δρόμους, η κυκλοφοριακή συμφόρηση και η ατμοσφαιρική ρύπανση.

Μόνο που το μέτρο είχε ένα μικρό πρόβλημα: μπορούσε να παρακαμφθεί με την αγορά ενός δεύτερου αυτοκινήτου.

Όποιος είχε την οικονομική δυνατότητα αγόραζε ένα αυτοκίνητο με μονή πινακίδα και ένα με ζυγή. Έτσι κυκλοφορούσε καθημερινά, απολύτως νόμιμα, ενώ ο λιγότερο εύπορος πολίτης ήταν υποχρεωμένος να αφήνει το μοναδικό του αυτοκίνητο στο σπίτι τις μισές ημέρες.

Αυτό ονομάστηκε κοινωνικά δίκαιο μέτρο.

Ο πλούσιος απέκτησε δύο αυτοκίνητα. Ο φτωχότερος απέκτησε περιορισμούς.

Και οι εισαγωγείς αυτοκινήτων απέκτησαν περισσότερους πελάτες.

Δεν υπάρχουν, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, αποδείξεις ότι τα μονά-ζυγά σχεδιάστηκαν εξαρχής για να ευνοήσουν τους εισαγωγείς αυτοκινήτων. Υπάρχει όμως το αδιαμφισβήτητο αποτέλεσμα: το μέτρο δημιούργησε ένα ισχυρό κίνητρο αγοράς δεύτερου οχήματος.

Και όταν ένα κράτος διατηρεί επί δεκαετίες ένα μέτρο του οποίου οι συνέπειες είναι πλέον γνωστές, δεν μπορεί να κρύβεται για πάντα πίσω από τις αρχικές του προθέσεις.

Μπορεί η αρχική πρόθεση να ήταν η μείωση της ρύπανσης. Όταν όμως αποδείχθηκε ότι οι πολίτες αγόραζαν δεύτερα αυτοκίνητα για να παρακάμπτουν το μέτρο, η κυβέρνηση όφειλε να το καταργήσει ή να το αντικαταστήσει.

Δεν το έκανε.

Συνέχισε να εφαρμόζει ένα σύστημα που αύξανε τον στόλο των αυτοκινήτων, ευνοούσε τις πωλήσεις, απέφερε φόρους και τέλη στο κράτος και άφηνε ανέγγιχτους όσους μπορούσαν να πληρώσουν το κόστος της παράκαμψης.

Η Ελλάδα όμως δεν κατασκεύαζε τα αυτοκίνητα που αγόραζαν οι πολίτες. Τα εισήγαγε.

Κάθε επιπλέον αυτοκίνητο σήμαινε περισσότερες εισαγωγές. Μαζί του έρχονταν εισαγόμενα ανταλλακτικά, καύσιμα, ελαστικά και εξοπλισμός. Το μέτρο που υποτίθεται ότι θα περιόριζε την κυκλοφορία μπορούσε τελικά να αυξάνει την κατανάλωση εισαγόμενων προϊόντων και να επιβαρύνει το εμπορικό έλλειμμα της χώρας.

Η Ελλάδα, μια χώρα με χρόνια προβλήματα στο εξωτερικό της ισοζύγιο, ενθάρρυνε εμμέσως τους πολίτες να αγοράζουν δύο εισαγόμενα αυτοκίνητα αντί για ένα.

Εξαιρετικός οικονομικός σχεδιασμός.

Τα μονά-ζυγά δεν χρέωναν τη χρήση του περιορισμένου οδικού χώρου. Δεν έκαναν ακριβότερη την κυκλοφορία στις ώρες αιχμής. Δεν επέβαλλαν μεγαλύτερο κόστος στα πιο ρυπογόνα οχήματα. Δεν χρηματοδοτούσαν άμεσα τις δημόσιες συγκοινωνίες.

Απλώς μοίραζαν τους πολίτες ανάλογα με το τελευταίο ψηφίο της πινακίδας τους.

Όποιος είχε ένα αυτοκίνητο περιοριζόταν. Όποιος είχε δύο συνέχιζε κανονικά.

Σε ένα σύστημα αστικών διοδίων, ο εύπορος πολίτης μπορεί πράγματι να πληρώσει και να συνεχίσει να οδηγεί. Τουλάχιστον όμως πληρώνει κάθε φορά που επιβαρύνει την κυκλοφορία και τα χρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για λεωφορεία, μετρό και άλλες δημόσιες υποδομές.

Στα μονά-ζυγά, ο εύπορος αγόραζε απλώς δεύτερο αυτοκίνητο. Ο εισαγωγέας εισέπραττε. Το κράτος εισέπραττε φόρους και τέλη. Η χώρα πλήρωνε την εισαγωγή.

Και η κυκλοφορία συνεχιζόταν.

Δεν μπορούμε να αποδείξουμε ότι οι κυβερνήσεις θέλησαν να ευνοήσουν τους εισαγωγείς αυτοκινήτων.

Μπορούμε όμως να πούμε κάτι πολύ πιο δύσκολο να αμφισβητηθεί:

Οι κυβερνήσεις διατήρησαν ένα μέτρο που ενθάρρυνε την αγορά δεύτερου αυτοκινήτου, ωφέλησε αντικειμενικά τους εισαγωγείς και επιβάρυνε το εξωτερικό έλλειμμα της χώρας.

Όταν ένα αποτυχημένο μέτρο διατηρείται για δεκαετίες, παύει να είναι απλώς λάθος.

Γίνεται επιλογή.

Η δημόσια υγεία στην Ελλάδα παρουσιάζεται ως δωρεάν. Ο πολίτης πληρώνει φόρους και ασφαλιστικές εισφορές και, θεωρητικά, όταν αρρωστήσει, το κράτος αναλαμβάνει να τον περιθάλψει.

Αλλά τι σημαίνει πραγματικά «δωρεάν»;

Είναι δωρεάν μια υπηρεσία όταν το ασθενοφόρο μπορεί να καθυστερήσει τόσο, ώστε η οικογένεια να αναγκαστεί να καλέσει ιδιωτικό; Είναι δωρεάν όταν η εγχείρηση θα γίνει όταν βρεθεί διαθέσιμη αίθουσα, προσωπικό ή εξοπλισμός; Είναι δωρεάν όταν ο ασθενής χρειάζεται αποκλειστική νοσοκόμα, ιδιώτη γιατρό, ιδιωτικό διαγνωστικό κέντρο ή νοσηλευτή στο σπίτι;

Η δωρεάν υγεία δεν κρίνεται από το αν υπάρχει ταμείο στην είσοδο του δημόσιου νοσοκομείου. Κρίνεται από το αν ο πολίτης μπορεί να λάβει την αναγκαία φροντίδα έγκαιρα, κοντά στον τόπο κατοικίας του, σε αξιοπρεπείς συνθήκες και χωρίς να πληρώσει δεύτερη φορά από την τσέπη του.

Με αυτά τα κριτήρια, η ελληνική δημόσια υγεία δεν είναι πραγματικά δωρεάν.

Η στατιστική απάντηση είναι συντριπτική

Το 2024, το 21,9% των ανθρώπων στην Ελλάδα που χρειάστηκαν ιατρική φροντίδα δήλωσαν ότι δεν την έλαβαν εξαιτίας του κόστους, της απόστασης ή της αναμονής. Πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση και είναι έξι φορές μεγαλύτερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 3,6%. Στους πολίτες που κινδυνεύουν από φτώχεια, το ποσοστό φτάνει το 32,3%. Υπάρχουν επίσης τεράστιες περιφερειακές διαφορές, με τα ποσοστά ανεκπλήρωτων αναγκών να κυμαίνονται από 16% έως 29%.

Πηγή: OECD – Country Health Profile 2025: Greece
https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/12/country-health-profile-2025-country-notes_7e72146d/greece_71e37e79/9ca0bb52-en.pdf

Δεν μιλάμε, λοιπόν, για μεμονωμένες κακές εμπειρίες. Μιλάμε για περισσότερο από έναν στους πέντε πολίτες που χρειάστηκαν περίθαλψη και δεν την έλαβαν.

Η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει ότι το 2024 η δημόσια χρηματοδότηση κάλυψε μόλις το 60,6% της συνολικής δαπάνης υγείας, ενώ η ιδιωτική χρηματοδότηση έφτασε το 39,1%. Οι άμεσες πληρωμές των πολιτών ανήλθαν σε 6,8 δισεκατομμύρια ευρώ και αντιστοιχούσαν στο 34,2% της συνολικής δαπάνης υγείας.

Πηγή: ΕΛΣΤΑΤ – Σύστημα Λογαριασμών Υγείας 2024
https://www.statistics.gr/documents/20181/103b2cf0-5fa8-2654-cfa5-7e4ae12910af

Άρα ο Έλληνας δεν πληρώνει μόνο μέσω φόρων και ασφαλιστικών εισφορών. Πληρώνει ξανά όταν χρειαστεί φάρμακα, εξετάσεις, γιατρούς, νοσηλεία, φροντίδα στο σπίτι ή ταχύτερη αντιμετώπιση.

Σχεδόν ένα στα δέκα ελληνικά νοικοκυριά αντιμετωπίζει πλέον «καταστροφικές» δαπάνες υγείας, δηλαδή πληρωμές τόσο υψηλές ώστε απειλούν τη δυνατότητά του να καλύψει βασικές ανάγκες, όπως τρόφιμα, στέγαση και λογαριασμούς.

Πηγή: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας
https://www.who.int/europe/news/item/04-11-2025-out-of-pocket-payments-for-health-care-in-greece-hit-low-income-households-the-hardest–new-who-report-finds

Αυτό δεν είναι δωρεάν δημόσια υγεία. Είναι ένα σύστημα στο οποίο το κράτος παρέχει ένα μέρος της περίθαλψης και η οικογένεια καλείται να συμπληρώσει ό,τι λείπει.

Το ασθενοφόρο που πρέπει να φτάσει εγκαίρως

Δεν υπάρχουν δημοσιευμένα, εύκολα προσβάσιμα και συγκρίσιμα πανελλαδικά στοιχεία που να επιτρέπουν να πούμε ότι το ΕΚΑΒ χρειάζεται κατά μέσο όρο δυόμισι ώρες. Υπάρχουν, όμως, καταγεγραμμένες πολύωρες καθυστερήσεις, σοβαρές ελλείψεις σε νησιά και περιφερειακές περιοχές και μια διαρκής αντιπαράθεση για την πραγματική επιχειρησιακή δυνατότητα του οργανισμού.

Τον Ιούνιο του 2026, εκπρόσωποι των εργαζομένων κατήγγειλαν ότι πάνω από το 50% του στόλου στην Αττική ήταν ακινητοποιημένο εξαιτίας βλαβών και έλλειψης ανταλλακτικών. Το ΕΚΑΒ απάντησε ότι στην Αττική επιχειρούν καθημερινά 70 ασθενοφόρα και κινητές μονάδες, μαζί με 24 μοτοσικλέτες άμεσης επέμβασης, και ότι αναμένονται 310 νέα ασθενοφόρα.

Πηγή: in.gr
https://www.in.gr/2026/06/14/greece/meionontai-ta-asthenofora-tou-ekav-se-ypiresia-vlaves-kai-elleipsi-antallaktikon-kathilonoun-to-miso-stolo-stin-attiki/

Ακόμη και αυτή η αντιπαράθεση δείχνει το βασικό πρόβλημα: ο πολίτης δεν έχει στη διάθεσή του έναν δημόσιο πίνακα όπου να βλέπει πόσα ασθενοφόρα λειτουργούν ανά περιοχή, πόσες κλήσεις εξυπηρετούνται και ποιος είναι ο πραγματικός χρόνος ανταπόκρισης ανά κατηγορία επείγοντος.

Όταν το ιδιωτικό ασθενοφόρο μπορεί να προγραμματιστεί και να φτάσει γρηγορότερα, όποιος διαθέτει χρήματα αγοράζει χρόνο. Εκείνος που δεν διαθέτει, περιμένει. Στην επείγουσα ιατρική, όμως, ο χρόνος δεν είναι πολυτέλεια. Είναι πιθανότητα επιβίωσης.

Οι εγχειρήσεις και η αγορά της προτεραιότητας

Το 2024, το ίδιο το Υπουργείο Υγείας αναγνώριζε ότι 102.634 περιστατικά βρίσκονταν σε λίστα χειρουργείου. Περίπου 58.000 περίμεναν περισσότερο από τέσσερις μήνες και περισσότεροι από 26.000 περίμεναν πάνω από έναν χρόνο.

Πηγή: Υπουργείο Υγείας
https://www.moh.gov.gr/articles/ministry/grafeio-typoy/press-releases/12205-to-plaisio-leitoyrgias-twn-apogeymatinwn-xeiroyrgeiwn-paroysiasan-se-synenteyksh-typoy-o-ypoyrgos-ygeias-adwnis-gewrgiadhs-kai-o-yfypoyrgos-ygeias-marios-themistokleoys

Έκτοτε υπήρξε σημαντική πρόοδος. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε το Υπουργείο Υγείας τον Ιούνιο του 2026, το 2025 πραγματοποιήθηκαν περισσότερα από 522.000 χειρουργεία, με δηλωμένο μέσο χρόνο αναμονής πέντε εβδομάδων. Πραγματοποιήθηκαν επίσης 26.845 δωρεάν απογευματινά χειρουργεία, ενώ εκδόθηκαν 66.570 παραπεμπτικά για δωρεάν επιλογή παρόχου.

Πηγή: Υπουργείο Υγείας
https://www.moh.gov.gr/articles/ministry/grafeio-typoy/press-releases/14438-shmeia-apo-thn-synenteyksh-typoy-me-thema-laquo-metarrythmish-sth-diaxeirish-twn-xeiroyrgeiwn-toy-esy-raquo

Αυτή η βελτίωση πρέπει να αναγνωριστεί. Δεν αναιρεί, όμως, το θεμελιώδες ερώτημα: γιατί χρειάστηκε να δημιουργηθεί σύστημα απογευματινών χειρουργείων, αρχικά ακόμη και με πληρωμή από τον ασθενή, για να χρησιμοποιηθούν οι δημόσιες χειρουργικές αίθουσες και το απόγευμα;

Όταν η ταχύτερη πρόσβαση σε δημόσια υποδομή μπορεί να εξαρτάται από πρόσθετη πληρωμή, δημιουργούνται δύο ταχύτητες μέσα στο ίδιο το δημόσιο νοσοκομείο. Ο εύπορος αγοράζει χρόνο. Ο φτωχότερος περιμένει τη σειρά του.

Και όταν η οικογένεια φοβάται ότι χωρίς πρόσθετη πληρωμή η επέμβαση θα καθυστερήσει, δημιουργείται το έδαφος για το «φακελάκι». Στο επίσημο προφίλ υγείας της Ελλάδας για το 2023 αναφερόταν ότι το 13% των ερωτηθέντων το 2022 είχε δηλώσει άτυπη πληρωμή.

Πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή – State of Health in the EU, Greece 2023
https://health.ec.europa.eu/system/files/2023-12/2023_chp_gr_english.pdf

Το φακελάκι δεν είναι απλώς η ανηθικότητα κάποιων γιατρών. Είναι και σύμπτωμα ενός συστήματος όπου ο πολίτης φοβάται ότι η κανονική σειρά, η επίσημη διαδικασία και η δωρεάν παροχή δεν αρκούν.

Η νοσηλεία που μεταφέρει τη φροντίδα στην οικογένεια

Ο ασθενής μπορεί να έχει κρεβάτι σε δημόσιο νοσοκομείο, αλλά η οικογένεια συχνά αναλαμβάνει να βρίσκεται δίπλα του, να τον ταΐζει, να τον προσέχει και, όταν οι ανάγκες είναι μεγάλες, να πληρώνει αποκλειστική νοσοκόμα.

Μετά το εξιτήριο, η κατάσταση γίνεται ακόμη δυσκολότερη. Γιατροί στο σπίτι, νοσηλευτές, φυσικοθεραπευτές, φροντιστές ηλικιωμένων, ειδικά κρεβάτια και αναλώσιμα πληρώνονται σε μεγάλο βαθμό ιδιωτικά.

Η Ελλάδα διαθέτει μόλις το 2% της συνολικής δαπάνης υγείας για μακροχρόνια φροντίδα, έναντι 18% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το σύστημα παραμένει προσανατολισμένο στο νοσοκομείο και βασίζεται στην οικογένεια για τη φροντίδα ηλικιωμένων, χρονίως πασχόντων και ανθρώπων με βαριά αναπηρία.

Πηγή: OECD – Country Health Profile 2025: Greece
https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/12/country-health-profile-2025-country-notes_7e72146d/greece_71e37e79/9ca0bb52-en.pdf

Στην πράξη, η «δωρεάν» περίθαλψη τελειώνει συχνά στην πόρτα του νοσοκομείου. Από εκεί και πέρα αρχίζει η οικονομική και προσωπική εξάντληση της οικογένειας.

Πολλοί γιατροί, λίγοι εκεί όπου χρειάζονται

Το πρόβλημα δεν είναι σε ποια χώρα σπούδασε ένας γιατρός. Ένας ικανός γιατρός μπορεί να έχει εκπαιδευτεί σε οποιαδήποτε χώρα και ένας ανεπαρκής σε ένα διάσημο πανεπιστήμιο. Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν το κράτος ελέγχει σοβαρά τα προσόντα, εξασφαλίζει συνεχή εκπαίδευση, αξιολογεί τις υπηρεσίες και τοποθετεί το κατάλληλο προσωπικό εκεί όπου υπάρχει ανάγκη.

Η Ελλάδα εμφανίζει 6,6 αδειοδοτημένους γιατρούς ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 4,3 στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο αριθμός, όμως, περιλαμβάνει όλους όσοι διαθέτουν άδεια και όχι μόνο όσους εργάζονται ενεργά. Παράλληλα, οι γενικοί γιατροί αντιστοιχούν μόλις στο 6% του ιατρικού δυναμικού, το χαμηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 19%. Οι νοσηλευτές στα δημόσια νοσοκομεία ήταν 3,8 ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 8,5 στην ΕΕ.

Πηγή: OECD – Country Health Profile 2025: Greece
https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/12/country-health-profile-2025-country-notes_7e72146d/greece_71e37e79/9ca0bb52-en.pdf

Άρα δεν λείπουν απλώς «γιατροί». Λείπει η σωστή σύνθεση, η γεωγραφική κατανομή και, κυρίως, το νοσηλευτικό προσωπικό που κρατά καθημερινά το νοσοκομείο σε λειτουργία.

Γι’ αυτό η ποιότητα της περίθαλψης μπορεί να εξαρτάται από την πόλη, την ειδικότητα, την ώρα και την ημέρα. Το Σαββατοκύριακο, τη νύχτα, σε ένα νησί ή σε μια απομακρυσμένη περιοχή, οι δυνατότητες δεν είναι ίδιες με εκείνες ενός μεγάλου νοσοκομείου της Αθήνας. Το ευρωπαϊκό προφίλ υγείας επισημαίνει ότι τα εμπόδια πρόσβασης είναι ιδιαίτερα έντονα στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές.

Η αρρώστια, όμως, δεν συμβουλεύεται το πρόγραμμα εφημεριών ούτε εξετάζει τον ταχυδρομικό κώδικα του ασθενούς.

Ο προσωπικός γιατρός που δεν είναι προσωπικός

Ο προσωπικός γιατρός θα έπρεπε να γνωρίζει το ιστορικό του πολίτη, να τον παρακολουθεί διαχρονικά και να τον καθοδηγεί μέσα στο σύστημα.

Στην πράξη, οι ελλείψεις δημόσιων γιατρών και η περιορισμένη συμμετοχή ιδιωτών οδήγησαν στην αυτόματη εγγραφή των πολιτών που δεν είχαν επιλέξει γιατρό έως τον Ιούνιο του 2025. Μόλις το 43% των ασθενών με πολλαπλά χρόνια νοσήματα δήλωσε ότι είχε τον ίδιο πάροχο πρωτοβάθμιας φροντίδας για περισσότερο από πέντε χρόνια, έναντι μέσου όρου 58% στις χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα του ΟΟΣΑ. Μόνο το 47% δήλωσε αποτελεσματικό συντονισμό της φροντίδας του.

Πηγή: OECD – Country Health Profile 2025: Greece
https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/12/country-health-profile-2025-country-notes_7e72146d/greece_71e37e79/9ca0bb52-en.pdf

Ένας γιατρός που αποδίδεται διοικητικά σε εκατοντάδες ή χιλιάδες ανθρώπους δεν γίνεται αυτομάτως «προσωπικός». Η προσωπική ιατρική σχέση χρειάζεται χρόνο, συνέχεια και πραγματική δυνατότητα επικοινωνίας.

Αποδεικνύει η ύπαρξη ιδιωτικής υγείας την αποτυχία του Δημοσίου;

Όχι από μόνη της. Ιδιωτικοί γιατροί, κλινικές και ασφαλιστικές εταιρείες υπάρχουν σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και σε εκείνες που διαθέτουν ισχυρά δημόσια συστήματα.

Η αποτυχία αποδεικνύεται όταν ο ιδιώτης παύει να αποτελεί ελεύθερη επιλογή και γίνεται αναγκαστική διέξοδος.

Όταν πληρώνεις ιδιώτη επειδή στο δημόσιο δεν υπάρχει σύντομο ραντεβού. Όταν πληρώνεις διαγνωστικό κέντρο επειδή το δημόσιο μηχάνημα δεν λειτουργεί ή δεν υπάρχει διαθέσιμο προσωπικό. Όταν πληρώνεις χειρουργείο για να μη μείνεις μήνες στη λίστα. Όταν πληρώνεις ασθενοφόρο επειδή φοβάσαι ότι το ΕΚΑΒ θα αργήσει. Όταν πληρώνεις αποκλειστική επειδή ένας νοσηλευτής δεν μπορεί να φροντίσει μόνος του ολόκληρη πτέρυγα.

Τότε δεν έχουμε δημόσια υγεία που συμπληρώνεται από την ιδιωτική. Έχουμε δημόσια υγεία που στηρίζεται στην ιδιωτική δαπάνη για να καλύψει τα κενά της.

Δωρεάν για ποιον;

Για τον εύπορο πολίτη, το ελληνικό σύστημα μπορεί να λειτουργήσει. Θα πληρώσει ιδιώτη γιατρό, ιδιωτικό ασθενοφόρο, εξετάσεις, αποκλειστική, φροντιστή στο σπίτι και, εάν χρειαστεί, ιδιωτική κλινική.

Για τον φτωχότερο πολίτη, η ίδια ασθένεια σημαίνει αναμονή, απόσταση, αναβολή και συμβιβασμό. Μερικές φορές σημαίνει ότι δεν θα λάβει καθόλου τη φροντίδα που χρειάζεται.

Αυτή είναι η μεγάλη αλήθεια πίσω από τη λεγόμενη δωρεάν δημόσια υγεία: η Ελλάδα διαθέτει δημόσια νοσοκομεία, δημόσιους γιατρούς και καθολική τυπική κάλυψη. Δεν έχει κατορθώσει, όμως, να εξασφαλίσει ισότιμη, έγκαιρη και οικονομικά προστατευμένη πρόσβαση για όλους.

Το Εθνικό Σύστημα Υγείας δεν χρειάζεται μόνο περισσότερα χρήματα. Χρειάζεται διαφάνεια στους χρόνους αναμονής, πραγματική αξιολόγηση, επαρκή στελέχωση, ισχυρή πρωτοβάθμια φροντίδα, επείγουσα βοήθεια με μετρήσιμους χρόνους ανταπόκρισης, αποκέντρωση και δημόσια φροντίδα μετά το εξιτήριο.

Μέχρι τότε, η φράση «δωρεάν δημόσια υγεία» θα παραμένει περισσότερο πολιτικό σύνθημα παρά καθημερινή πραγματικότητα.

Δωρεάν δημόσια υγεία; Αλήθεια;

Οι ιδιωτικές εταιρείες security παρουσιάζονται συνήθως ως ένα φυσιολογικό συμπλήρωμα της δημόσιας ασφάλειας. Η αστυνομία, λέγεται, δεν μπορεί να βρίσκεται παντού. Δεν μπορεί να φυλάσσει κάθε κατάστημα, κάθε αποθήκη, κάθε πολυκατοικία και κάθε σπίτι.

Αλήθεια;

Δεν μιλάμε για την ανάγκη να κλειδώνουμε την πόρτα μας. Αυτό είναι αυτονόητο. Μιλάμε για οτιδήποτε πέρα από αυτό: πόρτες ασφαλείας, συναγερμούς, κάμερες, κάγκελα, ιδιωτικά κέντρα παρακολούθησης, περιπολίες και φύλακες. Όλα αυτά δεν αποτελούν φυσική προέκταση της κλειδαριάς. Αποτελούν ιδιωτική υποκατάσταση μιας δημόσιας λειτουργίας που δεν εκτελείται επαρκώς.

Το 1970 σχεδόν κανένα σπίτι δεν είχε συναγερμό. Σήμερα ο συναγερμός θεωρείται σχεδόν αυτονόητο μέρος μιας κατοικίας. Δεν άλλαξε απλώς η τεχνολογία. Άλλαξε η σχέση του πολίτη με το σπίτι του. Η κατοικία έπαψε να θεωρείται ασφαλής ιδιωτικός χώρος και μετατράπηκε σε έναν χώρο που πρέπει να οχυρώνεται.

Δεν γνωρίζω σχεδόν κανένα σπίτι ή οικογένεια στην Ελλάδα που να μην έχει υποστεί κλοπή, διάρρηξη ή κάποια σχετική απόπειρα. Και η πραγματικότητα είναι πιθανότατα πολύ χειρότερη από τα επίσημα στοιχεία. Οι πολίτες συχνά δεν καταγγέλλουν καν το περιστατικό, εφόσον δεν υπάρχει σωματική βλάβη, μεγάλη οικονομική απώλεια ή ανάγκη να προσκομίσουν έγγραφο σε ασφαλιστική εταιρεία.

Γιατί να το καταγγείλουν; Για να χάσουν ώρες σε ένα αστυνομικό τμήμα; Για να δηλώσουν αντικείμενα που δεν πρόκειται να επιστραφούν; Για να επαναλάβουν μια διαδικασία από την οποία δεν περιμένουν κανένα αποτέλεσμα;

Η μη καταγγελία δεν σημαίνει ότι το έγκλημα δεν συνέβη. Σημαίνει ότι ο πολίτης δεν πιστεύει πλέον πως το κράτος μπορεί να κάνει κάτι γι’ αυτό. Η κλοπή αντιμετωπίζεται σχεδόν σαν προσωπική ατυχία, όπως μια βλάβη, μια πλημμύρα ή μια ζημιά από κακοκαιρία.

Το κράτος, λοιπόν, μπορεί να εμφανίζει μια σχετικά ανεκτή εικόνα εγκληματικότητας, επειδή ένα σημαντικό μέρος της καθημερινής παραβατικότητας δεν φτάνει ποτέ στις καταγραφές του. Η αποτυχία του κρύβεται μέσα στην παραίτηση των πολιτών.

Και έπειτα εμφανίζεται η αγορά της ασφάλειας.

Ο πολίτης πληρώνει φόρους για την αστυνομία και πληρώνει ξανά για πόρτα ασφαλείας, συναγερμό, κάμερες, συνδρομή σε ιδιωτικό κέντρο και ενδεχομένως φύλακα. Η δημόσια αποτυχία μετατρέπεται σε ιδιωτική δαπάνη.

Υπονοείται μάλιστα ένα είδος παράξενης δικαιοσύνης: αν δεν είσαι πλούσιος, δεν έχεις και πολλά να χάσεις. Θα υποστείς μικρότερη ζημιά. Αν διαθέτεις κάποια εισοδήματα ή περιουσία, τότε βρες μόνος σου τρόπο να φυλάγεσαι.

Μοιάζει σχεδόν δίκαιο.

Ο φτωχός πληρώνει με την απώλεια των λίγων πραγμάτων που έχει. Ο μεσαίος πληρώνει συναγερμούς, κάμερες, ασφάλιστρα και πόρτες ασφαλείας. Ο πλούσιος αγοράζει ισχυρότερη προστασία, καλύτερα συστήματα και ανθρώπινη φύλαξη.

Πρόκειται για έναν κρυφό φόρο ασφάλειας. Μόνο που δεν είναι προοδευτικός. Είναι αντιστρόφως προοδευτικός. Ο φτωχότερος υφίσταται μεγαλύτερη αναλογικά ζημιά, ενώ ο πλουσιότερος αγοράζει τη δυνατότητα να την αποφύγει.

Το πρόβλημα δεν σταματά εκεί.

Η ιδιωτική ασφάλεια στηρίζεται σε εργαζομένους που συνήθως πληρώνονται λιγότερο από τους αστυνομικούς, απολύονται ευκολότερα, εργάζονται οποτεδήποτε και συχνά αναλαμβάνουν απάνθρωπες νυχτερινές ή εναλλασσόμενες βάρδιες. Το κράτος αποφεύγει το κόστος μιας επαρκούς δημόσιας υπηρεσίας και η αγορά αναλαμβάνει τη δουλειά με φθηνότερη, πιο ευέλικτη και πιο αναλώσιμη εργασία.

Έτσι, η ιδιωτικοποίηση της ασφάλειας δεν ανακοινώνεται ποτέ επισήμως. Κανείς δεν λέει ότι η προστασία της κατοικίας και της νόμιμης περιουσίας παύει να αποτελεί ευθύνη του κράτους. Το κράτος απλώς αποσύρεται λίγο λίγο, μέχρι η ιδιωτική προστασία να θεωρείται φυσιολογική και αναπόφευκτη.

Παράλληλα, η ανοχή στη μικροεγκληματικότητα διατηρεί έναν ολόκληρο πληθυσμό μικροπαραβατών έξω από την παραγωγική ζωή. Ας υποθέσουμε ότι πρόκειται για δέκα χιλιάδες ανθρώπους. Δεν εργάζονται κανονικά, δεν εντάσσονται, δεν επανεκπαιδεύονται και δεν αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά. Επιβιώνουν αφαιρώντας μικρά ποσά και αντικείμενα από πολλούς άλλους.

Η κοινωνία, δηλαδή, τους συντηρεί. Όχι μέσα από ένα οργανωμένο κοινωνικό πρόγραμμα, όχι μέσα από εργασία, εκπαίδευση ή επανένταξη, αλλά μέσα από κλοπές, ζημιές, φόβο και ανασφάλεια.

Το κράτος εξοικονομεί χρήματα. Οι εταιρείες security αποκτούν πελάτες. Οι κατασκευαστές συναγερμών και καμερών αποκτούν αγορά. Οι ασφαλιστικές εταιρείες πουλούν συμβόλαια. Οι μικροπαραβάτες συνεχίζουν να επιβιώνουν. Και οι πολίτες πληρώνουν.

Όλοι βολεύονται.

Εκτός από τους πολίτες.

Η ύπαρξη ιδιωτικών εταιρειών security δεν είναι από μόνη της το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ότι η ιδιωτική ασφάλεια έχει πάψει να αποτελεί μια ειδική υπηρεσία για εξαιρετικές περιπτώσεις και έχει μετατραπεί σε καθημερινή ανάγκη. Όταν μια ολόκληρη κοινωνία θεωρεί φυσιολογικό να αγοράζει μόνη της την προστασία της, η δημόσια ασφάλεια έχει ήδη αποτύχει.

Και όταν αυτή η αποτυχία παράγει φθηνή εργασία, ιδιωτικά κέρδη, αδήλωτες δραστηριότητες και μια διαρκώς ανακυκλούμενη μικροεγκληματικότητα, τότε δεν πρόκειται μόνο για ανικανότητα.

Πρόκειται για ένα σύστημα που έχει μάθει να λειτουργεί μέσα στην αποτυχία του.

Δημόσια ασφάλεια;

Αλήθεια;

Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα πρωτεύουσα. Όχι μεταφορά της πρωτεύουσας σε άλλη υπάρχουσα πόλη, αλλά δημιουργία μιας νέας, σύγχρονης διοικητικής πρωτεύουσας από την αρχή.

Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα πρωτεύουσα. Όχι στη Θεσσαλονίκη, όχι στην Πάτρα, όχι στη Λάρισα, όχι σε κάποια άλλη πόλη που θα κληθεί απλώς να σηκώσει το βάρος που σήμερα σηκώνει η Αθήνα. Χρειάζεται μια πόλη σχεδιασμένη ειδικά για να λειτουργεί ως διοικητικό, θεσμικό και οργανωτικό κέντρο της χώρας.

Η Αθήνα έχει φτάσει σε ένα σημείο όπου πολλά από τα προβλήματά της δεν μπορούν πλέον να λυθούν με μικρές παρεμβάσεις. Δεν αρκούν μερικές πεζοδρομήσεις, μερικές γραμμές λεωφορείων, λίγα πάρκα, κάποιες κυκλοφοριακές ρυθμίσεις ή μερικές αναπλάσεις. Το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Η ίδια η δομή της πόλης έχει κορεστεί.

Η Αθήνα βασανίζει πλέον τους κατοίκους της. Η μετακίνηση είναι καθημερινή ταλαιπωρία. Η ατμόσφαιρα είναι βαριά. Η ζέστη γίνεται όλο και πιο δύσκολη. Το πράσινο είναι ανεπαρκές. Η πυκνή δόμηση δεν αφήνει χώρο στην πόλη να αναπνεύσει. Οι τιμές της κατοικίας πιέζουν τους ανθρώπους. Η καθημερινότητα έχει γίνει για πολλούς ένας συνεχής αγώνας μέσα σε θόρυβο, κίνηση, άγχος και έλλειψη χώρου.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η Αθήνα είναι απλώς μια μεγάλη πόλη. Το πρόβλημα είναι ότι η Αθήνα έχει φορτωθεί σχεδόν τα πάντα. Είναι πρωτεύουσα, διοικητικό κέντρο, οικονομικό κέντρο, τουριστικό κέντρο, ιστορικό σύμβολο, πανεπιστημιακός κόμβος, τόπος κατοικίας εκατομμυρίων ανθρώπων και σημείο συγκέντρωσης τεράστιου μέρους της εθνικής δραστηριότητας. Καμία πόλη δεν μπορεί να αντέξει για πάντα τόσους ρόλους ταυτόχρονα.

Γι’ αυτό η δημιουργία νέας πρωτεύουσας δεν πρέπει να θεωρηθεί εχθρική πράξη απέναντι στην Αθήνα. Αντιθέτως, θα ήταν πράξη σωτηρίας της. Η Αθήνα δεν θα έχανε από μια νέα πρωτεύουσα. Θα κέρδιζε χώρο, ηρεμία και μια ευκαιρία να ξαναγίνει πιο ανθρώπινη πόλη. Θα μπορούσε να απαλλαγεί από ένα μεγάλο μέρος της διοικητικής πίεσης και να αναπνεύσει ξανά.

Η νέα πρωτεύουσα δεν πρέπει να είναι μια δεύτερη Αθήνα. Δεν πρέπει να δημιουργηθεί μια ακόμη άναρχη πόλη, που μετά από λίγες δεκαετίες θα αντιμετωπίζει τα ίδια προβλήματα. Πρέπει να είναι πρότυπο σύγχρονης πόλης. Μια πόλη σχεδιασμένη από την αρχή με βάση τον άνθρωπο, τη λειτουργικότητα, την τεχνολογία, την ασφάλεια, το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής.

Θα μπορούσε να έχει οργανωμένες δημόσιες υπηρεσίες, σύγχρονα υπουργεία, ψηφιακές υποδομές, καθαρές μετακινήσεις, άνετους δημόσιους χώρους, πράσινο, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια, κατοικίες κοντά στους χώρους εργασίας, σχολεία, νοσοκομεία, πολιτιστικούς χώρους και πραγματικό πολεοδομικό σχέδιο. Όχι διόρθωση του χάους εκ των υστέρων, αλλά αποφυγή του χάους από την αρχή.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς μια νέα έδρα για τα υπουργεία. Χρειάζεται μια πόλη-παράδειγμα. Μια πόλη που να δείχνει ότι η καθημερινότητα δεν είναι υποχρεωτικά ταλαιπωρία. Μια πόλη που να αποδεικνύει ότι μπορούμε να σχεδιάσουμε κάτι σωστά, πριν καταστραφεί από την προχειρότητα, την αυθαιρεσία και την αδράνεια.

Ένα βασικό επιχείρημα εναντίον μιας τέτοιας πρότασης θα είναι ασφαλώς το κόστος. Όμως το κόστος δεν πρέπει να εξετάζεται μονόπλευρα. Το κράτος σήμερα χρησιμοποιεί ή δεσμεύει στην Αθήνα κτίρια και ακίνητα πολύ μεγάλης αξίας. Πολλά από αυτά βρίσκονται σε περιοχές όπου η γη είναι εξαιρετικά ακριβή. Αν η διοίκηση μεταφερθεί σε μια νέα πρωτεύουσα, τα ακίνητα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν αποτελεσματικά.

Μπορούν να πωληθούν, να μισθωθούν, να μετατραπούν σε κατοικίες, πολιτιστικούς χώρους, εκπαιδευτικά κέντρα, ξενοδοχεία, χώρους καινοτομίας ή άλλες χρήσεις που θα δώσουν ζωή και αξία στην πόλη. Με αυτόν τον τρόπο, η νέα πρωτεύουσα δεν θα είναι απλώς ένα έξοδο. Θα χρηματοδοτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την ίδια την απελευθέρωση της Αθήνας.

Στην Αθήνα το κράτος κάθεται πάνω σε πολύ ακριβή γη. Σε έναν νέο χώρο θα μπορούσε να χτίσει φθηνότερα, πιο οργανωμένα, πιο λειτουργικά και με πολύ καλύτερο σχεδιασμό. Η αξία των σημερινών κρατικών κτιρίων στην Αθήνα μπορεί να είναι πολύ μεγάλη σε σχέση με το κόστος κατασκευής νέων κτιρίων σε μια νέα διοικητική πόλη.

Άρα το ερώτημα δεν είναι απλώς «πόσο θα κοστίσει η νέα πρωτεύουσα;». Το σωστό ερώτημα είναι: πόσο κοστίζει στην Ελλάδα η σημερινή υπερσυγκέντρωση στην Αθήνα; Πόσο κοστίζει η καθημερινή ταλαιπωρία; Πόσο κοστίζει η χαμένη παραγωγικότητα; Πόσο κοστίζει η διοικητική δυσλειτουργία; Πόσο κοστίζει μια χώρα που έχει σχεδόν όλο το βάρος της σε ένα μόνο αστικό κέντρο;

Η κατασκευή νέας πρωτεύουσας θα μπορούσε να είναι ένα τεράστιο έργο ανάπτυξης. Θα δημιουργούσε ζήτηση σε κατασκευές, υποδομές, ενέργεια, μεταφορές, τεχνολογία, κατοικία, υπηρεσίες και επιχειρηματικότητα. Θα αύξανε το εθνικό προϊόν μέσα από πραγματική παραγωγή και πραγματική εργασία. Δεν θα ήταν μια λογιστική μετακίνηση υπηρεσιών. Θα ήταν μια νέα οικονομική και κοινωνική δυναμική.

Αλλά το σημαντικότερο δεν είναι μόνο οικονομικό. Μια νέα πρωτεύουσα θα μπορούσε να αλλάξει την ψυχολογία της χώρας. Η Ελλάδα έχει ανάγκη από ένα μεγάλο έργο που να μην είναι απλώς συντήρηση του παλιού, αλλά δημιουργία του νέου. Ένα έργο που να δείχνει ότι η χώρα δεν είναι καταδικασμένη να διαχειρίζεται τη φθορά της. Μπορεί να σχεδιάζει, να χτίζει και να ανοίγει έναν νέο ιστορικό κύκλο.

Η Αθήνα πρέπει να παραμείνει αυτό που είναι στην ιστορία και στον πολιτισμό: μια πόλη παγκόσμιο σύμβολο. Δεν χρειάζεται όμως να συνεχίσει να είναι υποχρεωτικά και το διοικητικό κέντρο κάθε λειτουργίας του ελληνικού κράτους. Μπορεί να ελευθερωθεί από ένα μέρος του βάρους της και να αναπτυχθεί με διαφορετικό τρόπο. Περισσότερο ανθρώπινο, περισσότερο πολιτιστικό, περισσότερο βιώσιμο.

Η νέα πρωτεύουσα, από την άλλη, θα μπορούσε να είναι η πόλη του οργανωμένου κράτους. Η πόλη της διοίκησης, της διαφάνειας, της λειτουργικότητας και της σύγχρονης ζωής. Μια πόλη που να υπηρετεί τον πολίτη αντί να τον εξαντλεί.

Δεν χρειάζεται να διαλέξουμε ποια υπάρχουσα ελληνική πόλη θα γίνει πρωτεύουσα. Αυτό θα δημιουργούσε ανταγωνισμούς, αντιδράσεις και αδικίες. Χρειάζεται να δημιουργήσουμε την πόλη που θα μπορεί πραγματικά να λειτουργήσει ως πρωτεύουσα.

Η Ελλάδα πρέπει κάποτε να πάψει να θεωρεί φυσιολογικό το αδιέξοδο. Η Αθήνα δεν αντέχει άλλο να είναι τα πάντα για όλους. Οι κάτοικοί της δεν πρέπει να συνεχίσουν να πληρώνουν καθημερινά το τίμημα μιας εθνικής υπερσυγκέντρωσης που δεν σχεδιάστηκε ποτέ σωστά.

Μια νέα πρωτεύουσα δεν είναι φυγή από την Αθήνα. Είναι ανακούφιση της Αθήνας. Δεν είναι πολυτέλεια. Είναι εθνική αναδιοργάνωση. Δεν είναι απλώς ένα κατασκευαστικό έργο. Είναι μια ευκαιρία να ξανασκεφτούμε πώς πρέπει να λειτουργεί μια χώρα.

Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα πρωτεύουσα όχι για να ξεχάσει την Αθήνα, αλλά για να σώσει την Αθήνα, να οργανώσει καλύτερα το κράτος και να δώσει στη χώρα μια νέα αίσθηση προόδου.

Τα περισσότερα κοινωνικά φαινόμενα δεν σχεδιάζονται από το καθεστώς, ήτοι τους πολιτικούς και τους πολίτες. Κακώς οι κρίνοντες τα αποδίδουν σε αυτό. Η επιδίωξη του ατομικού συμφέροντος, θεμελιακή της συμπεριφοράς του ανθρώπου, παράγει αυτόματα, χωρίς σχεδιασμό, αποτελέσματα που ερμηνεύουν εν πολλοίς την αυτόματη δημιουργία κοινωνικών καρκινωμάτων.

Ένα τέτοιο καρκίνωμα είναι η Αθήνα και η δημιουργία της μπορεί να κατανοηθεί θεωρώντας ένα μοντέλο του Αμερικανού μαθηματικού και οικονομολόγου Harold Hotelling.

Ο νόμος του Hotelling, ή αλλιώς το μοντέλο χωρικού ανταγωνισμού, παρουσιάστηκε το 1929 και εξηγεί πώς συμπεριφέρονται οι επιχειρήσεις όταν ανταγωνίζονται για πελάτες στον ίδιο χώρο. Ας το δούμε με το κλασικό παράδειγμα των παγωτατζήδων σε μια ευθεία παραλία, όπου οι πελάτες είναι ομοιόμορφα κατανεμημένοι κατά μήκος της.

Στην αρχή, η κοινωνικά βέλτιστη λύση θα ήταν να τοποθετηθεί κάθε παγωτατζής στη μέση του δικού του μισού της παραλίας, έτσι ώστε οι πελάτες να περπατούν τη μικρότερη δυνατή απόσταση για να αγοράσουν παγωτό. Όμως, επειδή ο καθένας θέλει να προσελκύσει όσο το δυνατόν περισσότερους πελάτες, μετακινούνται σταδιακά προς το κέντρο της παραλίας και τελικά στέκονται πλάι-πλάι στη μέση. Αυτό είναι καλό για τους ίδιους, αλλά όχι για τους πελάτες που βρίσκονται στα άκρα και αναγκάζονται να διανύουν μεγαλύτερες αποστάσεις.

Αυτή η τάση της συγκέντρωσης λόγω ανταγωνισμού εξηγεί και το φαινόμενο των μεγάλων πόλεων: Όπως οι παγωτατζήδες στο παράδειγμα, έτσι και οι άνθρωποι, οι επιχειρήσεις και οι υπηρεσίες συσσωρεύονται στα ίδια σημεία, γιατί όλοι θέλουν να βρίσκονται κοντά στις ευκαιρίες και στους υπόλοιπους. Έτσι δημιουργούνται οι μεγάλες πόλεις και τα αστικά κέντρα, συχνά σε βαθμό που δεν είναι ιδανικός για το σύνολο της κοινωνίας, αλλά είναι αποτέλεσμα του ανταγωνισμού κατά την επιδίωξη του ατομικού συμφέροντος.

Αν και το καθεστώς δεν σχεδιάζει συστηματικά τη δημιουργία του κάθε λογής κοινωνικού καρκινώματος, επιτείνει την ανάπτυξή των. Από την ένταξη των οικοπέδων στον οικιστικό ιστό και τους συντελεστές δόμησης μέχρι τους απίθανους διάφορους πολεοδομικούς κανονισμούς, πολιτικοί και πολίτες διαπλέκονται δημιουργώντας διαχρονικά αυτούς του άμορφους, αφύσικους όγκους.

Πρώτο μέτρο για την θεραπεία αυτής της κατάστασης, είναι η αλλαγή πρωτεύουσας και δη το κτίσιμο μιας νέας. Τα μέτρα αποκέντρωσης που εξαγγέλλονται από όλα τα πολιτικά μαγαζιά, απλώς αποτελούν υλικό γεμίσματος των προγραμμάτων τους. Η χρηματοδότηση μιας νέας πρωτεύουσας θα εκαλύπτετο από την εκμετάλλευση όλων των κτιρίων και υποδομών που σήμερα στεγάζουν κυβέρνηση και κρατικούς οργανισμούς. Της Βουλής, για παράδειγμα.

Βέβαια το καθεστώς, πολίτες και πολιτικοί δεν βλέπουν πέρα από τη μύτη τους. Παρ’ όλα αυτά, θα δείχνω τι υπάρχει πέρα από αυτήν.